Religiestudies op vakantie

Na een lange stilte rondom de blogs had ik me voorgenomen om de draad weer op te pakken in de vakantie. 
Engeland kent een bijzondere religieuze geschiedenis en wat is er mooier dan al vakantievierend daar een en ander in de praktijk te ervaren?

Hylisch pluralisme

Ruim twintig gram, dat is wat de ziel zou wegen, en daarmee is bewezen dat er iets van een ziel bestaat. Als je althans enkele onderzoeken mag geloven waarbij lichamen werden gewogen vlak voor en na het overlijden.

Nieuwe mythen!

“We hebben nieuwe mythen nodig…”, zei de theatermaker, verhalenverteller, dichter en docent van de colleges over symbool en mythe. En met een langzame regelmaat sloeg hij op zijn sjamanentrommel, om de mythe die hij voordroeg kracht bij te zetten.

Spinoza, de grote onttoveraar?

Spinoza, die tegenwoordig als de eerste filosoof van de Verlichting wordt gezien, heeft zich  in de 17^e eeuw volledig gericht op hoe de mens zou kunnen komen tot vrijheid van denken. Hij is dan al bekend met de ideeën van Descartes, gelooft heilig in de ‘moderne’ rationele wetenschap die zich vanaf die tijd ontwikkelt, beginnend met het ontdekken van de complexiteit van de natuur.

...en sacralisering

(vervolg)

Sacralisering is nog zo’n prachtig woord. Ik kreeg het aangereikt tijdens mijn laatste colleges godsdienstsociologie. Het begrip wordt door sociologen gebruikt voor verschijnselen in onze samenleving die te maken hebben met een heiligmaking van wereldse zaken. Hoewel ik het in eerste instantie een wat overtrokken benaming vond, zie je door zo’n woord de werkelijkheid soms opeens weer even anders. Alsof, zoals ik vorige keer zei, er een lichtbundeltje wordt geworpen op een onbekend terrein.

Onttovering...

Rond mijn twintigste zag ik een indrukwekkend toneelstuk, Caspar Hauser van Peter Handke. Een man die is opgegroeid bij de wolven wordt ontdekt en meegenomen naar de stad. De toneelvoorstelling bestond alleen uit de man, die niet kan praten en aanvankelijk eén brok angst is voor alles wat hij ziet. Gedurende de voorstelling ontdekt hij langzamerhand dat het creëren van woorden helpt om de omringende werkelijkheid - die voor hem bestaat uit onbegrijpelijke dingen als een tafel of een stoel – te bezweren.

Fenomenologie en de beperking van taal

Al een tijd lang zoemen in mijn hoofd gedachten over de beperktheid van taal. In m’n vorige blog heb ik er iets van aangeraakt maar door een aantal colleges over fenomenologie kom ik nu hetzelfde onderwerp nog iets nader. Voor het tentamen moest ik een eigen ervaring of gebeurtenis te beschrijven op een fenomenologische manier. Dat betekent: diep in de ervaring duiken en elk oordeel, elke interpretatie van je ervaringen, filosofisch, psychologisch of wat dan ook, zien te vermijden. Het betekent dat je veel van wat je hebt geleerd moet loslaten.

Tekenend Zien

Impressie van een weekend Zen Zien Tekenen.

Het was een aantal jaren geleden, tijdens een weekend in het voormalige klooster Zin, in Vught. Samen met twintig andere deelnemers had ik me ingeschreven voor een oriëntatieweekend Zen Zien Tekenen. Dat betekende ruim twee dagen lang tekenen als vorm voor onbevangen waarnemen en oefenen in aandacht, afgewisseld met zen-meditatie, in stilte eten, en overnachten in een eigen moderne kloosterkamer.

Woorden...

Sommige dingen zijn groter dan je in taal kunt vatten. Sommige dingen die je scherp voor de geest staan worden mistiger als je het probeert om te zetten in woorden. Een helder inzicht dat in je opkomt kan zomaar verworden tot losse flarden, tot constructies die je niet bedoelde te zeggen.

De mooie combinatie van kunst, muziek en stilte…

Liggend op de grond onder een grote concertvleugel, luisteren naar een pianostuk van Arvo Pärt, gespeeld door een bekende hedendaagse componist.

Hoe kwamen we daar nu weer terecht?

Hersenkraken over predestinatie, de erfzonde en de uitverkorenen

We hebben allemaal wel gehoord over de 144.000 zielen van de Jehovah’s Getuigen die aan het eind der tijden gered worden. (Je vraagt je dan altijd af waarom ze zo’n moeite doen om aan de deur zieltjes te winnen: je zou zeggen dat dit aantal alleen al hun eigen leden omvat, en dat elke ziel erbij alleen maar leidt tot grote interne concurrentie…) Minder bekend was ik met het verschijnsel van predestinatie en uitverkorenen in de ‘gewone’ christelijke kerk. Voor katholieken schijnen het wat bekendere begrippen zijn maar uit mijn eigen protestantse opvoeding ken ik het eigenlijk niet[1]. Ik had er ook niets mee, maar als je er op een filosofische manier naar kijkt – zoals we nu doen in de colleges - is het eigenlijk wel een intrigerend verschijnsel.

De muziek der sferen

De muziek heeft mij nog steeds niet losgelaten. Voor een tweede tentamen heb ik me gestort op de muziektheorie van Pythagoras en Plato die een prachtige ‘nieuwe’ invalshoek blijken te geven op de vraag die me al een tijdje bezig houdt: waarom muziek mensen zo raakt. Daarom hier een korte impressie van hun denkbeelden. Misschien is het zelfs wel tijd voor een revival...[1]

Muziek, de weg naar binnen en naar boven

Meer dan twintig reacties kreeg ik op mijn vraag naar bijzondere ervaringen met muziek - de meeste binnen enkele dagen. Ik was verrast door het enthousiasme, en geroerd door alle mooie verhalen die mensen mij toevertrouwden: vaak hele persoonlijke belevingen, waar we het in het dagelijks leven niet gauw over praten. Mooie bijkomstigheid is dat ik een hele lijst met interessante muziek heb aangelegd die ik kreeg aangedragen door titels, links naar Youtube tot gekopieerde CD’s.

Bestaat er zoiets als religieuze of spirituele muziek?

Zinvol toeval? Nét toen ik had besloten voor mijn tentamen godsdienstpsychologie te kijken naar de relatie tussen muziek en religie, kreeg ik de donderdag erna - in een heel andere module over westerse esoterie - een college over de harmonieleer van Pythagoras, en de revival ervan in de Renaissance. Toen wist ik zeker dat ik een goede keus had gemaakt. En gisteravond, toen ik het boek dichtklapte dat ik voor mijn tentamen had aangeschaft en de radio aanzette viel ik in een van de mooiste muziekstukken op aarde: ‘Erbarme dich’ van Bach. Maar dan wel in een prachtige vertolking van een Libanese zangeres... en in het Arabisch! Een mooiere start van een thema voor een essay over muziek en religie kun je toch niet bedenken?[1]

Zinvol toeval

Een paar weken geleden heb ik mijn lezers gevraagd mij te helpen bij een tentamenvraag over synchroniciteit. Daarop kreeg ik een aantal leuke en mooie reacties en ten minste één mooi voorbeeld van synchroniciteit. (Of de docent dat met me eens is hoor ik pas over een paar maanden.) De vraag maakte echter ook wat denkwerk los, bij de inzenders maar ook bij mij: waarom is een bepaalde gebeurtenis nu wel of niet synchroniciteit? Omdat ik daar inmiddels weer een stapje verder in ben, probeer ik hier wat antwoorden op te geven - of ten minste wat stof tot nadenken.

De stilte

Afgelopen week bracht ik door in een klein klooster in België, als deelnemer aan een stilteretraite. Ik kan er natuurlijk niet omheen om hierover wat te schrijven.

Wat gaf de doorslag om in te tekenen op deze retraite? De beschrijving op de site? Het feit dat ik de begeleiders enigszins kende? Het gedachtegoed dat ik wel mooi vond? Of de mooie beelden, op internet, van Rosario: een klein voormalig klooster met veel liefde en zorg gerestaureerd en ingericht voor dit soort bijeenkomsten?

In den beginne was het Woord...

Vorig jaar met Kerst schreef ik een verontwaardigd blog over het christelijke kerstverhaal waarvan de kerk ons eeuwenlang heeft verteld dat het exclusief bij de geboorte van Jezus hoort: de aankondiging aan Maria, de maagdelijke geboorte, de stal en de ster van Bethlehem, allemaal is dit eerder in andere culturen gehoord. Slim of, afhankelijk van hoe je het bekijkt, mooi, bij elkaar gebracht door de evangelisten en vooral door Lucas. Vandaag, weer geïnspireerd door de kerst, wil ik graag iets kwijt over het vierde evangelie, dat van Johannes. Het eerste hoofdstuk daarvan heeft mij altijd geboeid vanaf het moment dat ik de letterlijke verhalen ontgroeid was en zocht naar een spirituelere invulling van het christendom (die ik overigens in de kerk niet vond).

De relatie tussen Jung, Kant en de kwantumfysica…

Na de colleges over de Islam – waar ik te weinig over geschreven heb maar dat komt vast nog wel -  loop ik nu weer twee collegeseries tegelijk. Gewoon omdat het allemaal zo interessant is. En weer sluit het een prachtig op het andere aan. Scheppingsmythen en synchroniciteit: je verwacht toch niet dat die twee onderwerpen iets met elkaar van doen hebben. Laat staan hoe de relatie is met  de kwantumfysica (!). Hoewel deze relatie niet bedoeld is – ik stel zelf mijn studie samen - geeft het aan welke verrassende samenhangen er zijn tussen de ogenschijnlijk losse onderwerpen van mijn studie. Bijna synchroniciteit…

De Islam

Ik weet niet hoe het jou vergaat, maar steeds als ik een artikel tegenkom over de Islam van een moslim ben ik nieuwsgierig naar wat de schrijver of schrijfster te zeggen heeft. En iedere keer als zo’n artikel een geluid geeft dat in de richting komt van een enigszins ‘verlicht’ denken haal ik opgelucht adem… (“zie je wel: het kan wel!”) en scheur ik het uit om te bewaren. Zoals de oproep voor de ‘laatste fatwa’ van Tofik Dibi van Groen Links. Of de uitspraak van de wereldwijd gerespecteerde Al Azar universiteit in Egypte onlangs, die een tamelijke vernieuwende uitspraak deed over een mogelijke vorm van democratie op islamitische basis. Ook ben ik me ervan bewust dat ik extra oplet als ik Aboutaleb aan het woord zie, of Marcouch, en volg ik - net als de rest van de wereld - de spannende ontwikkelingen in landen als Tunesië en Egypte

Hermetica

Hermetica: een onderwerp waar ik al maanden omheen draai. Waarom? 

Omdat ik het als dé ontdekking van het afgelopen jaar beschouw - naast de mystiek waar ik het al wel een paar keer over heb gehad. Maar tegelijk kan ik nog niet zo goed de woorden vinden om deze filosofie of wijsheidsleer goed te beschrijven. Het vreemde is dat ik me al tientallen jaren bezig hou met de Egyptische kunst en mythologie, en toch nog nooit van hermetica had gehoord. Een goed bewaard geheim dus, die hermetica.

Godsbeelden

Is God een grote geest, die nog maar zijdelings met de mensheid van doen heeft? Of is God iemand die beslist over het lot van mensen, de mensheid? Zie je God als een abstracte, hogere vorm van bewustzijn? Of is God een constructie van het menselijke brein? Zetelt de god in je zelf en is zelfverwezenlijking je doel? Of is God een te vrezen hogere macht waar je beter niet te dicht bij moet komen?

Vakantie: tijd voor enige reflectie...

Ik heb vakantie. Dat wil zeggen: ik moet voor 1 september nog een tentamen inleveren maar heb tot september geen colleges meer. Dat schept opeens een heleboel vrije tijd – naast m’n werk. Ik verheug me daar op: ik kan nu al die boeken lezen die ik door mijn studie inmiddels ook heb aangeschaft, maar niet behoorden tot de stof voor colleges of tentamens en die dus noodgedwongen moesten wachten. Zoals ik vandaag nog mijzelf het nieuwste boek van Alain de Botton cadeau heb gedaan, ‘Religie voor atheïsten’.[1]

Je ziet: ik blijk inmiddels dus flink verslaafd aan het onderwerp van mijn studie.

Misschien wel een fenomeen om enkele vakantieblogs aan te wijden.

Mystiek: toch iets voor mij - en jou?

In december schreef ik een van mijn eerste blogs onder de titel: “Mystiek, niets voor mij!”. Na vier weken colleges mystiek heb ik, om het nog even voorzichtig te zeggen, een wat genuanceerder beeld gekregen. Ik heb veel boeiende persoonlijkheden voorbij zien trekken: mystici die de kerk tegen zich in het harnas joegen en op de brandstapel terecht zijn gekomen. Moderne mystici die niet bezig zijn met een persoonlijke God, maar met het opgaan in het Al en het ‘opheffen van dualiteit’. Islamitische mystici die zich in hun visioenen verenigen met Jezus (!).

Hemelvaart, wat was dat ook alweer?

Vandaag hebben we weer een lekker dagje vrij. Waarom ook alweer? Oja, hemelvaart. Weet jij nu precies wat dat voor dag is? (Behalve dat er geen krant is zoals Bouwe vanochtend spijtig en een beetje ongelovig constateerde, dat de winkels dicht zijn, en alles er buiten uit ziet alsof het zondag is...)

Een aardige dag dus om een blog over te maken. Want kun jij je iets voorstellen bij de 40 dagen die Jezus nog na zijn dood op aarde rondliep, hier en daar verschijnend, om dan op Hemelvaartsdag definitief de aarde te verlaten? Na vier colleges vroeg christendom, heb ik daarover de nodige interessante gedachten opgedaan. Niet meer dan dat overigens. Al heb ik nooit van mijn leven zoveel in de bijbel gelezen als de afgelopen weken[1], ik blijk van de hemelvaart eigenlijk toch geen echt helder verhaal te kunnen maken.

Geen vier, maar tientallen evangeliën!

In januari schreef ik enkele verontwaardigde blogs naar aanleiding van de ontdekking dat er ook hele andere ideeën waren over de betekenis van de leer van Jezus, dan die de kerk ons heeft overgebracht. De colleges die ik nu volg over het ontstaan van het christendom, openen weer een nieuwe wereld. Natuurlijk had ik kunnen bedenken dat het zo geweest moet zijn, zo veelkleurig, zo levendig…

Hierbij neem ik je mee naar ‘het landschap’ van de christenen in de eerste eeuw(en).

Kunst, muziek en religie

Even een uitstapje naar de ervaring in plaats van de theorie. Dat kan wel een keer in deze passietijd, denk ik. Niet alleen Nepal blijkt namelijk over te lopen van religieuze uitingen. Misschien komt het door mijn huidige gepreoccupeerdheid, maar ik zie en hoor de laatste tijd om mij heen voortdurend mensen die bezig zijn met zich te verhouden tot ‘het goddelijke’, of, meer seculier benoemd, ‘de zin van het bestaan’. Terwijl ik toch dacht dat ik gewoon naar de film ging, naar een tentoonstelling van een hedendaags kunstenaar, een interessante lezing...

Boeddhisme: de ‘protestantse tak’ van het hindoeïsme

Het hindoeïsme is de oudste godsdienst ter wereld. Voor zover je daarvan kunt spreken: in mijn colleges wordt het namelijk bestempeld als een ‘religieuze filosofie’. Het verschil? Kort samenvat: er is geen eenduidige God die verantwoordelijk is voor deze wereld, die jou regels oplegt of je beoordeelt. Een wonderlijke uitspraak als je die voor het eerst hoort en als je denkt aan de enorme hoeveelheid ‘goden’ die het hindoeïsme rijk is…

De bonte volksreligie van Nepal

Drie weken geen college, maar wel volop ondergedompeld in de religieuze praktijk van Nepal: de beleving van religie speelt zich in Nepal letterlijk op straat af. Er is geen dag, misschien zelfs geen uur, voorbijgegaan waarin we tijdens onze reis niet met religieuze uitingen werden geconfronteerd: roodbepoederde stenen op straat, wapperende gebedsvlaggen in bergkloven of bij waterplaatsen, uitgemergelde en beschilderde saddhu’s met hun rastapruiken bij hindoeïstische tempels, reciterende tibetanen met hun gebedskettingen. In 23 jaar is Nepal op dat punt (gelukkig) weinig veranderd. De grote hoeveelheid culturen en etnische groepen die elk hun eigen variant of mix van boeddhisme of hindoeïsme beoefenen, maakt Nepal nog steeds tot een van de meest wonderlijke en kleurrijke landen ter wereld.

Heet van de naald

Nu maar eens even recht voor z’n raap. Of: heet van de naald.

Je hebt al een paar weken geen blog gekregen. Een van de redenen is dat ik teveel geestelijk voer heb gekregen om te verwerken - en geen kerstvakantie om daar eens goed voor te zitten zoals bij mijn vorige blogs. En dan ontstaat er een soort verlamming. En er zijn een paar blogs blijven hangen in de ‘kraamkamer’ zoals ik dat noem: niet rijp genoeg.

Maar ik probeer te leren van Hilde die inmiddels wekelijks een verhaal schrijft over haar ervaringen in Nepal. En dat doet ze op zo’n spontane natuurlijke manier dat ik er jaloers op ben (en notabene nooit eerder iets geschreven!) 

Geloof of kennis

Na de verontwaardiging wil ik je nu graag iets meegeven over die oude bronnen en geschriften waar ik het over had. Inmiddels heb ik een aantal colleges (‘gnostiek’) gevolgd en heel aantal boeken verslonden. Omdat ik geen kans zie om hierover iets geheel eigens te vertellen, zal ik je dit keer een deel van mijn tentamen voorschotelen. Daarin moest ik namelijk het ‘wezen van de gnostiek en de plek in het christendom’ in twee A4tjes beschrijven.

Het is heavy stuff, en ik kan ook dit keer niet korter maken, maar ik hoop dat je net als ik geboeid raakt door de kennis en wijsheid die ooit deel uitmaakte van ons westers christelijk gedachtegoed - dat volgens sommigen net zo rijk is als het oosterse gedachtegoed.

Het 'ware' christendom

In mijn vorige blog schreef ik: ‘de christelijke kerk heeft in de eerste eeuwen na haar ontstaan, de eigen bronnen waaruit zij voortkwam systematisch ontkend en zelfs letterlijk tot aan de grond toe vernietigd’.

Voordat ik een blogje later wat meer vertel over die bronnen zelf (daarover gaat namelijk mijn huidige collegereeks) moet ik toch even wat boosheid kwijt over deze ‘ontdekking’.

Het kind in de kribbe...

Natuurlijk zien wij voor het merendeel het kerstverhaal gewoon nog als een mooi verhaal, weten we allemaal dat de datum van Jezus’ geboorte slim is vastgesteld op de datum van het oude Germaanse midwinterfeest en ach, het dogma van de maagdelijke geboorte, daar kijken we de kerk ook niet echt meer op aan. We plukken hier en daar wat vandaan en vieren het kerstfeest ieder op onze eigen manier en creëren zo onze eigen riten en symboliek. Blijkbaar hebben we daar wel behoefte aan, maar zegt het christelijke verhaal ons niets meer. En waarom eigenlijk niet?

Pythagoras

Voor veel mensen, waaronder ik, is Pythagoras niet anders dan een wiskundige uit de oudheid, bekend van de stelling a² + b² = c² en de uitvinder van het getal pi. O ja, en in de verte weet ik dat hij nog iets te maken had met harmonieleer in de muziek.

Na de colleges oude Griekse filosofie weet ik anders. Misschien dat de gymnasiasten onder jullie meer weten, maar ik schaam mij diep voor mijn superieure westerse houding dat wij "inmiddels toch wel wat verder zijn in ons denken" dan in die tijd. Dan hebben we het wel over ruim vijfhonderd jaar v. Chr.[1] ofwel 2500 jaar geleden.

Mystiek: niets voor mij…?

(Let op: deze blog is een vervolg op de vorige over non-dualiteit en gaat nog iets verder. Alleen als de vorige naar meer smaakte, zou ik verder lezen.  Anders sla je het maar even over...)

Non-dualiteit

In de modules die ik de afgelopen maand heb gevolgd[1], buitelen de interessante begrippen en teksten over elkaar heen. Er zijn echter enkele die steeds terugkeren. Een daarvan is het begrip non-dualiteit.

Heel andere gesprekken

Het weekend na mijn weblog ‘Verwarring’ hadden we toevallig een paar feestjes waarop het vermelden van mijn studie tot bijzondere gesprekken leidde.

Je identiteit?

De module Jodendom eindigde afgelopen dinsdag in een bezoek aan de liberale synagoge in Utrecht - waarvan ik overigens niet eens wist dat die er was...

Verwarring

Hoewel de eerste module alweer achter de rug is, merk ik dat een aantal uitspraken van de docent daarvan nog in mijn hoofd blijven nagalmen. En blijkbaar vond ik die uitspraken dermate controversieel dat ik eigenlijk al besloten had daar maar even niets over te schrijven in dit weblog. Maar dat is niet de afspraak – met mezelf althans (jullie heb ik nog niets beloofd). En dus leg ik hierbij toch een citaat neer. Lees het eerst even aandachtig:

Kind in een snoepwinkel

Ik heb me aangemeld voor de Hogeschool Geesteswetenschappen Utrecht. Op dinsdagavonden begeef ik mij dus voortaan naar de faculteit Maatschappij en Recht in de Uithof - waar deze  kleine, nieuwe hogeschool de lokalen van leent.

Jeetje... een weblog!

Zou ik het durven, een weblog? Mijn gedachten en overwegingen bij jullie droppen?

Waarschijnlijk zit je helemaal niet te wachten op meer leesvoer, laat staan op persoonlijke gedachten die je zonder mogelijkheid van weerwoord of vragen over je heen krijgt…