...en sacralisering

(vervolg)

Sacralisering is nog zo’n prachtig woord. Ik kreeg het aangereikt tijdens mijn laatste colleges godsdienstsociologie. Het begrip wordt door sociologen gebruikt voor verschijnselen in onze samenleving die te maken hebben met een heiligmaking van wereldse zaken. Hoewel ik het in eerste instantie een wat overtrokken benaming vond, zie je door zo’n woord de werkelijkheid soms opeens weer even anders. Alsof, zoals ik vorige keer zei, er een lichtbundeltje wordt geworpen op een onbekend terrein.

Onttovering...

Rond mijn twintigste zag ik een indrukwekkend toneelstuk, Caspar Hauser van Peter Handke. Een man die is opgegroeid bij de wolven wordt ontdekt en meegenomen naar de stad. De toneelvoorstelling bestond alleen uit de man, die niet kan praten en aanvankelijk eén brok angst is voor alles wat hij ziet. Gedurende de voorstelling ontdekt hij langzamerhand dat het creëren van woorden helpt om de omringende werkelijkheid - die voor hem bestaat uit onbegrijpelijke dingen als een tafel of een stoel – te bezweren.

Fenomenologie en de beperking van taal

Al een tijd lang zoemen in mijn hoofd gedachten over de beperktheid van taal. In m’n vorige blog heb ik er iets van aangeraakt maar door een aantal colleges over fenomenologie kom ik nu hetzelfde onderwerp nog iets nader. Voor het tentamen moest ik een eigen ervaring of gebeurtenis te beschrijven op een fenomenologische manier. Dat betekent: diep in de ervaring duiken en elk oordeel, elke interpretatie van je ervaringen, filosofisch, psychologisch of wat dan ook, zien te vermijden. Het betekent dat je veel van wat je hebt geleerd moet loslaten.

Tekenend Zien

Impressie van een weekend Zen Zien Tekenen.

Het was een aantal jaren geleden, tijdens een weekend in het voormalige klooster Zin, in Vught. Samen met twintig andere deelnemers had ik me ingeschreven voor een oriëntatieweekend Zen Zien Tekenen. Dat betekende ruim twee dagen lang tekenen als vorm voor onbevangen waarnemen en oefenen in aandacht, afgewisseld met zen-meditatie, in stilte eten, en overnachten in een eigen moderne kloosterkamer.

Woorden...

Sommige dingen zijn groter dan je in taal kunt vatten. Sommige dingen die je scherp voor de geest staan worden mistiger als je het probeert om te zetten in woorden. Een helder inzicht dat in je opkomt kan zomaar verworden tot losse flarden, tot constructies die je niet bedoelde te zeggen.

De mooie combinatie van kunst, muziek en stilte…

Liggend op de grond onder een grote concertvleugel, luisteren naar een pianostuk van Arvo Pärt, gespeeld door een bekende hedendaagse componist.

Hoe kwamen we daar nu weer terecht?

Hersenkraken over predestinatie, de erfzonde en de uitverkorenen

We hebben allemaal wel gehoord over de 144.000 zielen van de Jehovah’s Getuigen die aan het eind der tijden gered worden. (Je vraagt je dan altijd af waarom ze zo’n moeite doen om aan de deur zieltjes te winnen: je zou zeggen dat dit aantal alleen al hun eigen leden omvat, en dat elke ziel erbij alleen maar leidt tot grote interne concurrentie…) Minder bekend was ik met het verschijnsel van predestinatie en uitverkorenen in de ‘gewone’ christelijke kerk. Voor katholieken schijnen het wat bekendere begrippen zijn maar uit mijn eigen protestantse opvoeding ken ik het eigenlijk niet[1]. Ik had er ook niets mee, maar als je er op een filosofische manier naar kijkt – zoals we nu doen in de colleges - is het eigenlijk wel een intrigerend verschijnsel.

De muziek der sferen

De muziek heeft mij nog steeds niet losgelaten. Voor een tweede tentamen heb ik me gestort op de muziektheorie van Pythagoras en Plato die een prachtige ‘nieuwe’ invalshoek blijken te geven op de vraag die me al een tijdje bezig houdt: waarom muziek mensen zo raakt. Daarom hier een korte impressie van hun denkbeelden. Misschien is het zelfs wel tijd voor een revival...[1]

Muziek, de weg naar binnen en naar boven

Meer dan twintig reacties kreeg ik op mijn vraag naar bijzondere ervaringen met muziek - de meeste binnen enkele dagen. Ik was verrast door het enthousiasme, en geroerd door alle mooie verhalen die mensen mij toevertrouwden: vaak hele persoonlijke belevingen, waar we het in het dagelijks leven niet gauw over praten. Mooie bijkomstigheid is dat ik een hele lijst met interessante muziek heb aangelegd die ik kreeg aangedragen door titels, links naar Youtube tot gekopieerde CD’s.

Bestaat er zoiets als religieuze of spirituele muziek?

Zinvol toeval? Nét toen ik had besloten voor mijn tentamen godsdienstpsychologie te kijken naar de relatie tussen muziek en religie, kreeg ik de donderdag erna - in een heel andere module over westerse esoterie - een college over de harmonieleer van Pythagoras, en de revival ervan in de Renaissance. Toen wist ik zeker dat ik een goede keus had gemaakt. En gisteravond, toen ik het boek dichtklapte dat ik voor mijn tentamen had aangeschaft en de radio aanzette viel ik in een van de mooiste muziekstukken op aarde: ‘Erbarme dich’ van Bach. Maar dan wel in een prachtige vertolking van een Libanese zangeres... en in het Arabisch! Een mooiere start van een thema voor een essay over muziek en religie kun je toch niet bedenken?[1]

Zinvol toeval

Een paar weken geleden heb ik mijn lezers gevraagd mij te helpen bij een tentamenvraag over synchroniciteit. Daarop kreeg ik een aantal leuke en mooie reacties en ten minste één mooi voorbeeld van synchroniciteit. (Of de docent dat met me eens is hoor ik pas over een paar maanden.) De vraag maakte echter ook wat denkwerk los, bij de inzenders maar ook bij mij: waarom is een bepaalde gebeurtenis nu wel of niet synchroniciteit? Omdat ik daar inmiddels weer een stapje verder in ben, probeer ik hier wat antwoorden op te geven - of ten minste wat stof tot nadenken.

De stilte

Afgelopen week bracht ik door in een klein klooster in België, als deelnemer aan een stilteretraite. Ik kan er natuurlijk niet omheen om hierover wat te schrijven.

Wat gaf de doorslag om in te tekenen op deze retraite? De beschrijving op de site? Het feit dat ik de begeleiders enigszins kende? Het gedachtegoed dat ik wel mooi vond? Of de mooie beelden, op internet, van Rosario: een klein voormalig klooster met veel liefde en zorg gerestaureerd en ingericht voor dit soort bijeenkomsten?