Natuurlijk stap ik nu met olifantspoten door de porseleinkast, maar dat kan in een A4tje niet anders. Eerst even iets over het begrip synchroniciteit: dit is voor het eerst beschreven door Carl Gustav Jung. Jung was sterk geïnteresseerd in onbewuste psychische factoren die in de materiële wereld inwerken. Zo zag hij betekenis in gebeurtenissen die parallel optreden met psychische gebeurtenissen: een scarabee vliegt binnen op het moment dat een patiënt hem haar droom erover vertelt. Een mes breekt op een onverklaarbare manier in de la in stukken op het moment dat er een heftige confrontatie tussen zijn familieleden plaatsvindt. Klokken, die stilstaan bij een overlijden.
Volgens Jung – en later de parapsychologie – vinden er in de wereld allerlei parallelle, lineaire processen plaats die normaal gesproken elkaar niet raken, maar zo af en toe toch verbinding met elkaar maken – hetgeen betekenis heeft. Sommige mensen staan er meer open voor dan anderen. Vooral als er psychische emoties in het spel zijn treden dergelijke verschijnselen eerder op. Denk bijvoorbeeld aan iemand die een teken krijgt of voelt dat haar kind een ongeluk krijgt. Het begrip synchroon is trouwens rekbaar: het verschijnsel doet zich ook voor vooruit lopend in de tijd. Er zijn volop gevallen bekend van mensen die over een ongeluk dromen dat even later daadwerkelijk plaatsvindt – soms ontsnapt men er zelf aan door een bijzonder toeval.
Jung zocht verklaringen voor deze verschijnselen in diverse wetenschappen, de psychologie, de astrologie, maar ook de natuurkunde. Hij kwam er niet uit maar hij ging er wel van uit – en na hem vele anderen - dat de grenzen van het bewuste en onbewuste niet zo scherp zijn afgebakend als wij vaak denken. Dat er meer is dan een individueel bewustzijn dat wordt begrensd door ons lichaam of door tijd. Immanuel Kant - die Jung erg bewonderde – had een eeuw eerder al gezegd: “De menselijke geest is niet blanco maar krijgt bij z’n geboorte al een structuur mee van tijd, ruimte en causaliteit. Wij produceren zo onze eigen werkelijkheid.”
Dan een overstapje naar de kwantumfysia… Uit een film die we te zien kregen, bleek dat lichtdeeltjes, afgeschoten door twee smalle spleten niet volgens het verwachte patroon twee lichtstrepen vormden op de plaat waarop ze werden afgeschoten – zoals afgeschoten knikkertjes -, maar een interferentiepatroon maakten als van golven. Maar het werd pas vreemd toen bleek dat bij het plaatsen van een waarnemende camera de lichtdeeltjes wél het verwachte patroon van twee strepen vormden, alsof ze zich ‘gedroegen’ als er een waarnemer aanwezig was. Dit verschijnsel was al door Niels Bohr in de jaren ‘30 als idee aangedragen – atomen gedragen zich soms als deeltjes, soms als golven, afhankelijk van onze apparatuur. Hierover had hij een stevige discussie met Einstein die lichtdeeltjes vaste onveranderbare eigenschappen toedichtte. Pas na hun dood in de jaren ‘60 maakte een briljante geleerde een proefopstelling die Bohrs suggestie bewees: pas bij de waarneming wordt het gedrag van deeltjes vastgelegd. Ofwel: het verschijnsel ontstaat pas op het moment dat het wordt waargenomen. Conclusie van de kwantumfysica is dat wij dus zelf de werkelijkheid construeren. Bohr zegt: onze natuurkunde gaat niet over het bestuderen van de natuur maar gaat in feite over onze menselijke waarneming van de natuur. Tegelijk werd de bizarre ontdekking gedaan dat door de lichtdeeltjes tijd overschreden werd om informatie tijdig aan elkaar door te geven. De kwantumfysica bewijst dat het principe van causaliteit oorzaak-gevolg niet het enige principe is dat mogelijk is: er is speling mogelijk.
Jung heeft het bewijs van het bestaan van zo’n ander principe niet meer meegemaakt. Maar ook zijn antwoord en verklaring voor synchroniciteit was al,
- voortbordurend op Kant en Schopenhauer – dat als wij tijd en ruimte bepalen met onze psyche, het ook zo kan zijn dat op het moment dat er iets in de psyche verandert, tijd en ruimte worden beïnvloed.
Inmiddels is het overschrijden van tijd door de menselijke psyche ook waargenomen. (Para)pyschologische tests wijzen uit dat er zoiets als ‘feedback uit de toekomst’ bestaat waarbij mensen uit een keuze eerder het juiste plaatje aanwijzen als er daarna (!) in een flits het antwoord volgt…
Weird, toch?!
Sja, en de relatie met scheppingsmythen? Die bewaar ik voor het tweede deel.
