In de reeks colleges over gnostiek en de eerste eeuwen en de boeken die ik er nu omheen lees, kom ik een hoop te weten over het ontstaan van de christelijke evangeliën. Ik heb de kerk van een hoop gemanipuleer verdacht, maar wat ik nu hoor en lees, slaat alles. Ik wil graag wat citaten[1] met je delen. Misschien stof tot nadenken onder de kerstboom…
“Als iemand zou worden verteld dat er vele eeuwen geleden een hemels licht scheen over het lichaam van een slapende vrouw, zoals het haar voorkwam in haar droom;
dat waarzeggers daarna de komst van een wonderbaarlijk kind voorspelden;
dat er bij de geboorte van dit kind engelen verschenen;
dat kooplieden uit verre streken naar het kind toekwamen om het geschenken te brengen;
dat een oude heilige de goddelijkheid van deze baby herkende en aan de voeten van het kind neerviel om het te vereren
dat dit kind in zijn achtste levensjaar zijn leraren verbijsterde met de diepgang van zijn kennis en hun niettemin verering toedroeg;
dat deze jongeling opgroeide, vervuld van meedogende liefde voor al wat leefde en onderhevig was aan lijden;
dat hij, om zijn medeschepselen te helpen, afstand deed van alle wereldse geneugten en vooruitzichten;
dat hij zwaar beproefd werd tijdens een schrikbarende poging tot Verzoeking waarbij alle boze krachten tegen hem in het geweer werden gebracht en dat hij ze alle overwon;
dat hij deugdzaamheid predikte en naastenliefde praktiseerde;
dat hij discipelen verzamelde en apostelen uitzond om zijn leer te verbreiden door vele landen en volken;
dat deze ‘helper van de werelden’ kon bogen op een hogere afstamming dan een aardse en een leven dat al lang voor Abrahams geboorte had bestaan –
over wie zou deze man of vrouw dan denken dat dit verhaal werd verteld?
Zou hij of zij niet zeggen dat dit een andere versie moet zijn van het verhaal over degene die tijdens de regering van keizer Augustus ter wereld kwam in een Syrisch dorp en tijdens de regering van Tiberias een gewelddadige dood stierf?
Wat zou deze man of vrouw zeggen als erbij gezegd werd dat dit verhaal vijf tot zes eeuwen ouder is dan dat van de grondlegger van het Christendom?
Want zo luidt ook het verhaal over de Boeddha.
Want zo luidt ook het verhaal over de Boeddha.
Zo oud is dit verhaal.“
“ Ook de geboorte van de Perzische mysterie god-mens Mithras[2], werd geacht te zijn gebeurd in de nacht van de winterzonnewende, in een grot, ergens tussen 3000-2400 v. Chr. Zijn geboortedag werd gevierd op de 25e december. Er wagen magiërs aanwezig en drie schaapherders”
“Het mystieke kind in Eleusis werd uit een maagd geboren; de antieken schiepen voor zichzelf het heilig dogma ‘een maagd zal een zoon ontvangen en baren’, in de nacht werd verkondigd ‘er is ons een kind geboren, een zoon is ons geschonken’. “
“Zoals Christenen de geboorte van Jezus vieren, vieren ingewijden in de mysteriën de geboorte van Osiris-Dionysis, de wonderbaarlijke baby van God, het mysterie en hij die op wonderbaarlijke wijze werd geboren. Een stem zou tijdens de geboorte van Osiris hebben verkondigd: de heer van de hele aarde is geboren’. Een oude Egyptische hymne zegt ‘ Gij Goddelijk mens-kind, koning over de aarde, prins van de onderwereld’.
“Op z’n laatst in 1300 v Cr. Zijn in de tempel van Luxor inscripties aangebracht waarin scènes voorkomen van engelen die de komst van een goddelijk wezen verkondigen aan herders in een veld; van Gabriël die een maagd komt aankondigen dat zij de moeder van de Christos zal zijn; van een geboorte in een grot; en van de drie wijzen die het goddelijk kind op de knieën aanbidden. De maagdelijke moeder had duizenden jaren voordat het kind in Bethlehem het levenslicht zag het goddelijk kind al in haar armen.(…).
Toen de god Osiris als verlosser naar de aarde kwam, deed hij dat als zijn eigen zoon, Horus. Hij werd geboren ‘als een Woord’. De Egyptische tekst zegt dat hij als plaatsvervanger naar de aarde kwam. Er was zelf een Oudegyptisch feest ter viering van de geboorte van Horus, bekend als ‘Dag van het Kind in de Kribbe’.
Op de dag van de winterzonnewende droegen de oude Egyptenaren een kribbe met kind door de straten van de grotere steden.”
Isis met Horus op schoot: de oudste madonna ter wereld. Ik heb een beeldje daarvan in de kast staan. Altijd gedacht het toeval was…
Waarom wil ik deze citaten met je delen? Omdat ik verbijsterd ben over een paar dingen:
Het is vrij duidelijk dat de christelijke kerk deze verhalen heeft overgenomen van veel oudere verhalen. Dat is op zich niet zo erg, dat gebeurde voortdurend in religies die na of naast elkaar bestonden. Het grote verschil is echter dat de christelijke kerk ze altijd als exclusief voor het Christendom heeft gepresenteerd, ze letterlijk genomen en verkondigd als historische feiten. Dogma’s zelfs, waar je in moest geloven om erbij te horen – op straffe van verkettering en de dood. Volksreligie is de term die vaak valt in onze colleges: een religie voor de ‘eenvoudigen van geest’. Is het hierom misschien dat de christelijke leer niet meer past in deze tijd?
Helaas is dit nog niet het enige. Je kunt het nog domheid noemen. De christelijke kerk heeft echter in de eerste eeuwen na haar ontstaan, als gevolg van het streven naar macht, de eigen bronnen waaruit zij voortkwam systematisch ontkend en zelfs letterlijk tot aan de grond toe vernietigd. Daarmee is een hele andere, symbolische, betekenis van de verhalen voor ons en onze tijd verloren gegaan. Een betekenis die voor de ‘heidense’ volken, de gnostici (dragers van kennis over oude wijsheid), en de oude Egyptenaren wel bekend en levend was.
“Historische maagden krijgen geen kinderen, maar in de mythologie wemelt het van de verhalen over maagdelijke geboorten. Sterren staan niet boven een huis of een stal en ze leiden mensen niet naar het westen (vooral niet als ze in het oosten verschijnen!) Toch komen ze in iedere oude mythe voor. Iedere oude messiaanse figuur werd aangekondigd door een ster. (..)
“De waarheid is dat de evangeliën versies zijn van oude teksten over de gedramatiseerde rituelen van de incarnatie en wederopstanding van de zonnegod Osiris/Horus, rituelen die oorspronkelijk Egyptisch waren, maar later werden overgenomen door de gnostici en de hellenisten, vervolgens door de joden, en ten slotte, - in volslagen onwetendheid - door de christelijke beweging die ze overbracht naar de arena van de feitelijke geschiedenis.”
Een laatste citaat geeft een hint naar de meer innerlijke betekenis. Zit hier misschien nog een kans in voor een nieuwe, meer bijdetijdse lading en symboliek voor ons kerstfeest?
“Voor de heidenen was de mythe over de goddelijke geboorte een metaforisch leerzaam verhaal. Voor de ingewijden in de mysteriën bestond een mens uit een stoffelijk lichaam en een geestelijke ziel. Onze goddelijke ‘vader ‘ is de god, die ons onze onsterfelijke ziel geeft, onze materiële moeder is de aarde (stof), die ons ons stoffelijk lichaam geeft. De stof alleen kan door geen geboorte schenken, maar wordt op een mysterieuze manier bevrucht door de onzichtbare geest om leven voort te brengen, en wordt afgebeeld als een eeuwige maagd. Voor de heidense filosofen zijn we allemaal zonen en dochters van god. De miraculeuze geboorte van Osiris-Dionysis is een allegorie waarin voor ingewijden deze spirituele waarheid wordt uitgedrukt.”
[1] Eerste tekst is van Oliver Wendell Holmes uit 1830; Verder uit: Slavenburg, De logische Jezus; Tom Harpur, De ‘heidense Christus’; Freke en Gandy ‘De mysterieuze Jezus’ (nog verkrijgbaar)
[2] Het Mithras geloof was onder de Romeinen in de eerste eeuwen na Christus nog springlevend.
