Ruim
twintig gram, dat is wat de ziel zou wegen, en daarmee is bewezen dat er iets
van een ziel bestaat. Als je althans enkele onderzoeken mag geloven waarbij lichamen
werden gewogen vlak voor en na het overlijden.
In
het oude Egypte verdween na het sterven de levensgeest, de ‘ba’, en bleef de ‘ka’
voortbestaan – althans zolang deze herdacht en gevoed werd door nabestaanden.
De ka huisde in de beelden en afbeeldingen van overledene.
De
Tibetaanse leer zegt dat wij in essentie onstoffelijk zijn en alleen tijdelijk
een aards lichaam behuizen. Onze ziel - of, misschien beter, ons bewustzijn - verlaat
het lichaam bij het sterven, gaat dan terug naar z’n oorsprong - of naar een nieuwe
materiële behuizing op aarde.
In
de afgelopen colleges (filosofie) behandelden we een van de moeilijkste
onderdelen van deze studie: wat is geest, wat is lichaam, wat is ziel? En hoe
zijn deze met elkaar verbonden?
In
de huidige moderne wetenschap die vooral gericht is op onderzoek van de
materiële, zintuiglijke wereld, komen we dan niet verder dan dat de ziel
mogelijk 23 gram weegt. Dat zegt natuurlijk niet zo veel over de aard ervan. De
oude Egyptenaren en de klassieke Grieken hadden er heel wat meer over te melden.
De materiële en geestelijke wetenschap waren nog niet zo gescheiden en geleerden
bedreven zowel wiskunde, astrologie, geneeskunde als filosofie, wat een
integrale kijk op de mens wel wat makkelijker maakte. In hun visie was de mens
meer dan zijn lichaam – en dus ook meer dan zijn ‘brein’. Plato leerde 400 jaar voor Christus
al dat de ziel, die afkomstig was van de niet-materiële, goddelijke (ideeën)wereld, tijdelijk z'n intrek neemt in het fysieke lichaam en bij het overlijden
weer terugkeert naar z'n oorsprong. Plato noemde het lichaam en de
aarde ook wel een kerker voor de ziel. Aristoteles, leerling van Plato, was meer geboeid
door aardse verschijnselen en onderzocht causale verbanden, ook die tussen ziel
en lichaam. In zijn meer esoterische (en onbekende) werken verklaarde hij hoe
de ziel de verbinding met het fysieke Iichaam kon maken.
En
dan komen we langzaam op de titel van dit blog: hylisch pluralisme. Tot een
paar weken geleden had ik ook nog geen idee wat het betekende. Ik vind het echter
zo boeiend dat ik graag een poging wil doen om dit idee over te brengen. Het
principe is niet eens moeilijk te begrijpen, het wordt pas moeilijk als je je
verzet tegen het bestaan ervan. Even niet doen dus, maar vooral nieuwsgierig
zijn ;).
In
gewoon Nederlands betekent hylisch pluralisme: 'stoffelijke meervoudigheid'. Het
is een filosofie die ervan uitgaat dat er meer vormen van stoffelijkheid
bestaan en meer specifiek, dat mensen uit meerdere lichamen bestaan. Wij zien en
ervaren normaal gesproken alleen de 'grofstoffelijke' vorm, ook wel de fysieke vorm
of materie genoemd. Er zijn natuurlijk genoeg mensen die ervan uitgaan dat er ook
een geestelijke of onstoffelijke wereld bestaat, maar tussenvarianten kennen we
eigenlijk niet. Tenzij…je antroposoof of theosoof bent, dan heb je ook van een astraal lichaam en een levenslichaam gehoord[1].
In
feite heb je het daarmee over andere dichtheden van stof. Mensen die aura's
kunnen zien, zien ook een van de meer fijnstoffelijke lichamen die wij
volgens bepaalde leren hebben. Filosofen na Plato hebben deze filosofie verder
uitgewerkt. Plotinus ging in het jaar 100 zelfs uit van zeven verschillende fijnstoffelijke domeinen waarbij de aardse
materie de grofste vorm heeft en de hemelse goddelijkheid de fijnste[2].
Ook de engelen waren in verschillende dichtheden - ‘sferen’- in te delen waarbij de aardsengelen vanzelfsprekend het dichtst bij de aardse materie en de
mens staan. Zelfs Paulus (anders dan de joodse apostelen als Griek bekend met deze filosofie) heeft het in zijn brieven ook over het
‘opstandingslichaam’ van Jezus dat van een andere substantie is dan zijn
aardse lichaam...
De leer van verschillende dichtheden van stof werd nog door vele geleerden tot in de
16e en 17e eeuw aangehangen. Beroemde artsen-filosofen zoals de
Renaissance-geleerde Marsilio Ficino in de 15e eeuw[3]
en Paracelsus in de 16e eeuw werkten met therapieën die zowel het zichtbare als
onzichtbare lichaam - het psychische of fijnstoffelijke lichaam - trachtten te genezen. Vanuit de gedachte dat ziektes nooit
alleen lichamelijk waren (hoe modern toch weer…).
Sinds
Descartes in de 17e eeuw echter de materiële wereld tot een gesloten systeem
verklaarde waarbij geen invloed mogelijk was vanuit een geestelijke wereld, is het
denken over fijnstoffelijkheid ondergronds gegaan en vooral blijven voortleven in
esoterische - en occulte – genootschappen. Tot aan de theosofie begin 20e eeuw.
Wat
was nu de functie van het bestaan van meer dichtheden in stof?
De meest
boeiende verklaring begint bij Aristoteles: deze leerde dat de mens een zeer
fijnstoffelijk lichaam moet hebben dat letterlijk de verbinding maakt tussen de
ziel en het lichaam. Hij noemt dit het ‘ochema’ of het ‘voertuig van de ziel’. Deze
verbinding is nodig omdat wij mensen van oorsprong geestelijke, goddelijke zielen
zijn. Om in zo’n fysieke grofstoffelike vorm op aarde te kunnen leven, moeten
wij ons eerst met een tussenvorm, een fijnstoffelijk lichaam, ‘omkleden’. De
stof waaruit dit lichaam bestaat, noemt hij pneuma.
Omdat het energie of warmte uitstraalt, wordt dit lichaam door latere denkers ook
wel het ‘astraal lichaam’ genoemd.
Volgens
Aristoteles is dit fijnstoffelijk lichaam de drager van onze psyche en
persoonlijkheid én is het verantwoordelijk voor de aansturing van het menselijk
lichaam. De ziel kan namelijk geen informatie overbrengen aan het fysieke
lichaam zonder dit 'medium', of andersom. Na het sterven verlaat deze
drager, het astraal lichaam, ons lichaam, en neemt daarbij onze
persoonlijkheid en levenservaring die we hebben opgedaan mee. Volgens vele
religieuze en mystieke bewegingen volgt er dan een proces waarbij de ziel zich
moet verantwoorden voor zijn daden tegenover het goddelijke - waarna de ziel
zich los kan maken en terugkeren naar zijn oorsprong. Dat wordt soms de ‘tweede
dood’ genoemd.
Bij
de reïncarnatieleer gaat men ervan uit dat een ziel – de mens - meer levens op
aarde door moet maken voordat deze zich voldoende ontwikkeld heeft om tot het
goddelijke terug te keren. In feite wordt het leven op aarde hier gezien als een opdracht voor de ziel, de mens, om werkelijk gelijk aan God
te kunnen worden.[4]
De
uitwerking van dit alles is bere-interessante stof – waarvan ik helaas in dit
blogje alleen maar iets kan aanstippen[5].
Misschien reageer je nu toch sceptisch. Maar met het aannemen van het bestaan
van een ander, fijnstoffelijk lichaam, zouden allerlei ‘onverklaarbare’
verschijnselen helemaal niet meer zo onverklaarbaar zijn. Denk daarbij niet
alleen aan geestverschijningen, buitenzintuigelijke ervaringen, aura’s, synchroniciteit,
of ‘good vibes’, maar ook aan oosterse geneeswijzen als acupunctuur - die werkt
met een ander niet-zichtbaar ‘lichaam’ van de mens. Wat zou het aardig zijn als
het wetenschappelijk onderzoek dat hier naar wordt gedaan gewoon bediscussieerd
kon worden[6]!
De
moderne (kwantum)fysica komt trouwens al aardig in de buurt van hylische
pluraliteit: daar heeft langzamerhand het idee postgevat dat onze materiële
wereld maar een schijnwereld is. Dat de kosmos meer weg heeft van materialisatie van energie of trillingen in allerlei dichtheden. Of: van één grote 'gedachte'…
Meer
lezen:
Het voertuig van de ziel, Hein van Dongen en
Hans Gerding (een overzicht van het onderzoek naar het fijnstoffelijk lichaam
vanaf Plato tot nu; helaas alleen nog 2e hands verkrijgbaar).
De ziel en haar voertuig, Aristoteles’
psychologie geherinterpreteerd. A.P. Bos
Een
mooi overzicht van de modellen van fijnstoffelijkheid bij de verschillende
esoterische bewegingen vind je ook op Internet, in het proefschrift van Christian Vandekerkhove
DVD: The Tibetan Book of the Dead, the great liberation. Geanimeerde weergave van de weg van de ziel na de dood, verteld door Leonard Cohen
[1] Het hylisch pluralisme of de meervoudigheid
van de stof is als filosofisch model in de 20e eeuw opnieuw vormgegeven door de
theosoof Prof. Dr. Johannes Jacobus Poortman. In die theorie worden
verschillende benaderingswijzen van de wereld gedefinieerd op een schaal van
materialisme, idealisme tot en met spiritualisme. Dit model verklaart dat een
wereldbeschouwing ervan kan uitgaan dat alles wat bestaat stof is (in een of
ander vorm) ofwel dat alles geest is (in een of andere vorm), of een combinatie
van beide.
[2] Overeenkomend met wat men in meer religieuze
termen de zeven ‘hemelen’ noemde waardoor de ziel moet opstijden om tot het
goddelijke terug te keren.
[3] Zie m’n
blog van juni 2012, De muziek der sferen
[4] Ook de Egyptenaren
hingen met hun ka-principe ook een filosofie van verantwoording na de dood aan:
denk aan het belangrijke ‘wegen’ van de ziel, ten overstaan van de Opperrechter
van het heelal. En de ka moest als voertuig van de ziel ervoor zorgen dat deze
heelhuids door alle gevaren van het leven na de dood geloodst werd.
[5] In elke
leer heeft men ook weer andere ideeën over de verschillende gradaties van
fijnstoffelijkheid en de verhouding tussen ziel en geest en bewustzijn. Zie
proefschrift Vandekerkhove, 2006
[6] In onze
tijd is het vooral Rupert Shelldrake die veel onderzoek heeft gedaan naar het
functioneren van zgn. morfologische velden, een vorm van fijnstoffelijkheid.
