Je identiteit?

De module Jodendom eindigde afgelopen dinsdag in een bezoek aan de liberale synagoge in Utrecht - waarvan ik overigens niet eens wist dat die er was...
 

In een straatje tussen de Nieuwegracht en het bolwerk kwamen we in een licht modern zaaltje met een prachtig oud hemelsblauw plafond met sterren. Afgezien daarvan waren de enige echt joodse elementen een kast met een gordijn waar een perkamenten tora-rol in stond en een soort uitgebreid katheder in het midden waarop de rol neergelegd kan worden om uit voor te lezen. Aan weerszijden zo’n dertig stoelen. Het is een leerhuis voor zo’n zestig liberaal joodse gezinnen in Utrecht. Hiernaast is er een wat traditionelere synagoge bij de Springweg.

Het was interessant om een inkijkje te krijgen in de joodse gemeenschap in Utrecht. Maar interessanter vond ik de discussie die we voerden met degene die ons daar ontving over identiteit.

De week ervoor had ik net een lijvig boekwerk gelezen over de volledige geschiedenis van het joodse volk* en me verbaasd over de vele stromingen die het jodendom kent en de vele nationaliteiten. Er zijn zwaar orthodoxe en traditionele joden, er zijn seculiere joden, joden die helemaal niet bezig zijn met hun joods zijn en mensen die zich juist weer joods gaan voelen. Hoewel ze totaal van elkaar verschillen in denkbeelden en ze vaak totaal geen gedeeld verleden hebben, blijkt er desondanks iets te blijven dat hen met elkaar en met Israel bindt - heel anders dan andere volken. Hierover gingen de colleges: wat maakt iemand Joods? (Na vier colleges begrijp ik daar overigens steeds minder van, ook al moet ik dat kunnen beantwoorden in mijn take-home-tentamen.) 

Toen ik onze gastheer vroeg met wie of wat hij zich uiteindelijk nu het meest verbonden voelt, bleek dat net zo wisselend te zijn als dat je hoort van Turkse of Marokkaanse Nederlanders. Of dichterbij: van onze Kosovaarse vrienden in Eext. Al pratend kwamen erop dat ieder mens verschillende identiteiten in zich heeft, die afhankelijk van de omstandigheden, afwisselend naar voren treden. In onze groep bleek zo’n beetje de helft meerdere identiteiten te hebben: een Spaanse, een Peruaanse met een Incamoeder, een Bosnier, een van oorsprong joodse en een ander op zoek is naar haar ‘joodse’ roots. Een interessant gezelschap, maar waarschijnlijk niet eens veel verschillend van wat we tegenkomen in een doorsnee bedrijf of organisatie in Nederland. Pratend met Marleen hierover tijdens een boswandeling vanmorgen blijkt bijvoorbeeld dat zij zich tussen ‘jullie Nederlanders’ vaak Vlaming voelt. Hoe zit dat voor onze Duitse vriend in Nederland, voor de Brabander of de Drent? 

Het zet mij aan het denken over al die individuen die zich blijkbaar - ieder afzonderlijk - anders voelen dan de anderen om hen. En aan hen die zich - door de ongenuanceerde politieke discussie en over dubbele nationaliteit - in een hoek worden gezet waar zij zich oorspronkelijk niet thuis voelen. Die zich juist nu gedwongen voelen om op te komen voor hun Turkse of Marokkaanse identiteit.

Een hoopvolle gedachte: de docent van onze module is van mening dat het denken in nationale identiteit – ofwel Nederlanderschap - langzamerhand achterhaald is. Dit was volgens hem vooral een product van het 19^e eeuwse nationalisme (daarvoor bestond het eigenlijk niet). Hij denkt dat we naar een tijdperk gaan waarin - ook binnen de grenzen van een land - de verschillende identiteiten van ieder mens en de beleving daarvan, een plek krijgen.

Is dat niet een mooie gedachte? In ieder geval geeft het mij wel weer hoop dat er een antwoord mogelijk is en een uitweg uit de ongenuanceerdheid, het wij-zij denken dat Geert Wilders oproept.

Toen wees Marleen mij op de column van Giphart van vandaag in de Volkskrant waarin hij een nieuwe site noemt waar Nederlanders van diverse achtergronden zich momenteel bundelen, om de veelkleurigheid van de Nederlandse identiteit positief over het voetlicht te brengen.

Kijk, daar komen de tegengeluiden…!


*Chaim Potok: 'Omzwervingen. De geschiedenis van het joodse volk' Uitg. Bzztoh.