Op bezoek bij Maria

Ik heb het er een tijd bij laten zitten, mijn blog. Zelfs mijn jaarlijkse Kerstblog heb je moeten missen :). Dat is niet omdat ik geen interessante colleges heb, maar omdat het allemaal een beetje veel is. Mijn werk eist aandacht, thuis ben ik volop met de verbouwing bezig, en naast de tentamens wordt ik nu ook geacht aan m’n eindscriptie te werken. Deze zomer zit er namelijk alweer vier jaar studie op! Dat had ik nooit kunnen denken toen ik startte: dat dat zo snel ook weer voorbij zou zijn.
Dat betekent dus ook dat ik al bijna vier jaar blogs aan het schrijven ben. Of eigenlijk ‘columns’, zoals sommigen zeggen. Maar ook al zat er dit jaar al een beetje de klad in, vind ik het toch jammer om net voor de eindstreep m’n blog te laten verwateren... Daarom heb ik wat anders bedacht: ik ga vanaf nu een echt ‘blog’ maken! Geen avonden of zondagochtenden meer puzzelen met woorden over hoe ik de boeiende stof die ik krijg in een begrijpelijk verhaal kan omzetten, maar gewoon een kort verhalend verslagje over mijn belevenissen. Alleen dan wel over mijn eindscriptie!

Ik heb geen idee of het interessant is voor jou, maar in ieder geval vind ik het zelf wel een uitdaging om kort - en zo mogelijk wekelijks - weer te geven wat ik heb gelezen, met wie ik gesprekken heb gevoerd, wat ik ben tegengekomen. Zo hoop ik dat er straks behalve een doorwrochte scriptie ook een luchtiger beschrijving ligt van het proces dat ik heb doorlopen.

Dus ik begin gewoon nu – en ik zie wel waar het schip strandt. Of aanlandt….

Twee blogs geleden (10 oktober 2013) heb ik al wat geschreven over het thema van mijn eindscriptie en over de literatuur die ik tot me neem.

Vandaag heb ik een interview gehouden met Maria Adriaens, een van de ‘Zusters van de Liefde’ in Schijndel, over haar visie op het Zen Zien Tekenen. Er is een prachtig boekje van haar tekeningen gemaakt waarin zij laat zien hoe zij tekenen als een spirituele weg beleeft. Zij was leerling van Frederick Franck, de kunstenaar die het Zen Zien Tekenen heeft ontwikkeld als een van de ‘zenkunsten’, net zoals boogschieten, bloemschikken en theeschenken dat zijn in Japan.

Over Frederick Franck maak ik mijn eindscriptie. Hij is een van oorsprong Nederlandse Amerikaanse kunstenaar die Zen, spiritualiteit en tekenen tot een mooie methodiek, het Zien /Tekenen, ook wel Zen Zien Tekenen genoemd, heeft samengesmolten,  Hij is helaas een paar jaar geleden overleden (anders had er wellicht nog een reisje New York ingezeten...). Hij heeft een aantal prachtige handgeschreven boeken achtergelaten waarin hij in tekst en beeld laat zien hoe je met behulp van een potloodje en een vel papier  ‘de tienduizend dingen’ om je heen kunt leren zien als onderdeel en exponent van de wonderlijke schepping.

Maria is zijn trouwste leerling, heeft veel met hem samen gewerkt en zij was dus mijn meest directe ingang naar de leer en gedachten van Frederick Franck. Ik kende Maria nog niet echt, heb haar even ontmoet op een bruiloft van Leo van Vegchel – een leerling van Maria, van wie ik het Zentekenen heb geleerd. Ik vond het dus heel bijzonder om haar eens te ontmoeten en vooral om haar uit te vragen over het werken met Frederick Franck.

Uiteindelijk heb ik alleen op de valreep een paar vragen kunnen stellen over Frederick Franck. Daar gaan we een volgende keer over verder. Vanaf de eerste minuut hebben we gesproken over haar beleving van het Zen Zien Tekenen, hoe het haar leven heeft bepaald, haar contact met mensen. Hoe zij heeft gezien dat mensen openbloeiden bij het al tekenend ontdekken hoe een krokus groeit, hoe een rups zich beweegt, hoe een knolselderij er eigenlijk echt uitziet. Hoe zij bij de eerste kennismaking wist dat dit zentekenen voor haar was bestemd. Bij de eerste les reikte Frederick Franck haar een braamblad aan om te tekenen. Voor haar was dat een teken: in die tijd mediteerde ze op ‘het brandende braambos’ een mystieke passage uit Exodus. Een prachtig voorbeeld van synchroniciteit. En na al die jaren heeft het vertellen van deze ervaring nog steeds een emotionele uitwerking op haar..

Ondanks dat Maria afkomstig is uit een katholieke congregatie, heeft zij niet zoveel met kerkdiensten, met het ‘volksgeloof’ zoals we dat in mijn studie zeggen. Haar gaat het om de beleving van je essentie, het contact maken met de God in jezelf en in de schepping. Dat vond zij in de jaren ’70 in Zen en in het zentekenen. Het witte papier en de lichtheid van de tekeningen van Frederick Franck hadden op haar een enorme aantrekkingskracht, vertelde ze. Daarin zag ze de ruimte waar ze naar verlangde. Ruimte leren zien werd de leidraad voor haar leven. Steeds meer weglaten wat niet nodig is, wat niet de essentie weergeeft. (Maar, zegt de strenge non die ze ook is: je moet het wel eerst hebben gezien en getekend voordat je het kunt weglaten!) Haar boek met de gelijknamige titel omvat een reis door het leven en door de tijd, van haar eerste tekening tot aan het lege witte vel papier aan het eind. Toen is ze opgehouden met tekenen. Omdat ze het niet meer nodig heeft, zegt ze; de witte ruimte is in haar en om haar heen. En in haar kamer hangt een ingelijst groot wit vel papier als herinnering aan die essentie.

Het gesprek met Maria was een mooie, warme start van een proces naar het schrijven van de scriptie. 

Mijn vraagstelling luidt: kan het Zen Zien Tekenen een spirituele weg zijn voor onze tijd? 
Maria heeft dit bevestigd. Andere zenzientekenaars uit een klein onderzoekje dat ik heb gehouden, zeggen - wat voorzichtiger -  hetzelfde. 
Maar dat is voor een volgende keer.