Vorige week vroeg ik me voor het eerst af wanneer het punt
komt dat mijn hersens verzadigd zijn met alle kennis die ik tot me neem. Dat zegt
dus eigenlijk dat ik dat punt al dicht ben genaderd...
Het vierde en laatste jaar van mijn studie is aangebroken en
dat betekent ook begin maken met een scriptie. Om een onderwerp te kiezen heb
ik in de zomer al een eerste reeks boeken doorgenomen, maar nu ik m’n onderwerp
heb bepaald en een plan moet gaan indienen, groeit de stapel naast mijn pc
wekelijks aan. Dat werkt zo: in elk boek kom ik wel weer een nieuwe
interessante titel of auteur tegen. Soms is er zomaar een digitale versie van
op Internet te krijgen - dan gaat ie naar m’n dropbox-bibliotheek of print ik het
uit. Maar vaker bestel ik het boek (gelukkig is mijn soort boeken vaak voor een
heel klein prijsje tweedehands te koop!). Het is steeds weer een heerlijk moment
als ik thuis kom van mijn werk en zo’n klein boekenpakje op het aanrecht zie liggen.
Soms moet het boek nog een paar dagen wachten, maar dan komt het moment dat ik in
mijn lekkere Artifort-stoel kruip in de serre, met uitzicht op de tuin (en het
atelier/studeerkamer in aanbouw!) met een pot thee erbij. Ik neem het boek globaal
door, soms van achteren naar voren, en zoek naar hoofdstukken en passages die
voor mij bruikbaar zijn. Zo komt het vol te zitten met aangestreepte passages en
gele en oranje stickers die daarnaar verwijzen. Dan verhuist het naar de stapel
om ‘later’ echt te gaan lezen. Ondertussen heb ik natuurlijk alweer verwijzingen
naar een andere interessante auteur gekregen en start het proces opnieuw.
De stapel is langzamerhand een kostbaar torentje aan het
worden dat geduldig wacht op de periode dat ik aan het ‘echte werk’ ga
beginnen: ik heb me namelijk voorgenomen om ergens in het komende jaar een paar
weken vrij te nemen om mij in alle rust te wijden aan het ‘echte’ lees- en
schrijfwerk. Met als ambitie om er iets van te maken dat zowel aan de eisen van
mijn opleiding voldoet (een academische scriptie - niet meer dan dat..) als aan
mijn eigen eisen: een interessante en relevante verhandeling over een uniek
onderwerp. Je studeert tenslotte maar een keer af aan zo’n opleiding en wie
weet of ik zo’n fase ooit nog weer eens zal meemaken toch? Ik nut dus deze
opdracht ten volle uit en wijd mij in alle ernst aan iets waarvan ik denk dat
ik een bijdrage ga leveren aan…
Ja, aan wat eigenlijk?
Zonder deze vraag te kunnen beantwoorden, wordt het natuurlijk
wel tijd om iets te zeggen over het onderwerp. Ik heb me voorgenomen om het Zen
Zien Tekenen van Frederick Franck (de vorm van tekenen die ik nu al een aantal
jaren beoefen) als methodiek te vergelijken met andere spirituele en mystieke
wegen. Met een spirituele weg bedoel ik een weg die gericht is op contemplatie,
op het inzicht in de ‘essentie’, het goddelijke. Afhankelijk van welke
religieuze of filosofische context je neemt, wordt dat verlichting, mystieke ervaring
of eenheidservaring genoemd. Ja ja, hoezo pretenties?
Ik lees me nu dus suf over alle mogelijke mystieke wegen en
eenheidservaringen. Eigenlijk is dit een heel paradoxale situatie: spirituele
wegen - ook het zen zien tekenen - laten zich per definitie alleen maar kennen door
het te doen, door de ervaring. Alles wat je er over zegt of schrijft is -
volgens William James[1] -
‘tweedehands’, onecht. Dat is ook de reden waarom ik af en toe ook machteloos
de stapel boeken bekijk en bedenk, als ik er weer een boek aan toe voeg,: wat
heb ik hier nu uit opgepikt? Hoeveel woorden heb ik eraan toegevoegd? En
hoeveel woorden moet ik nog toevoegen om nog beter te begrijpen waar het bij
een spirituele weg om gaat? Begrijp me goed, ik lees prachtige omschrijvingen van
spirituele wegen, van het taoïsme tot zenboeddhisme, van middeleeuwse en
hedendaagse mystici, van westerse fenomenologen en kunstenaars. Ik denk: wat
een rijkdom aan ervaringen, ideeën, wijsheden! En dan duik ik het volgende
verhaal of theorie weer in…
Mij bekruipt vaak het gevoel dat ik straks “als ik het dan
‘echt’ ga verwerken” ik niet veel dieper zal komen dan een mooie opsomming van een
aantal bronnen en theorieën, keurig rationeel naast elkaar gelegd en met elkaar
vergeleken, misschien met nog een ‘eigen inzicht’ eraan toegevoegd. Wat natuurlijk
heel fijn is voor mijn ego, maar niet het hart rakend, niet de essentie dichter
genaderd dan dat.
In die zin is mijn hele studie een grote paradox: in feite
zijn wij bezig met heel veel woorden en teksten proberen dichter te komen bij
de ziel, bij de ‘kennis van het hart’, bij wijsheid. En hoe meer kennis je
opdoet hoe beter je weet dat veel kennis afleidt van het erin duiken, het ervaren
en daardoor groeien. In die zin zou je elk studiejaar, elk boek kunnen
beschouwen als een uitstel van het opdoen van ervaring, het bereiken van de
eenheid van denken en doen. Er zijn hier legio wijze parabels van gegeven door
oosterse en westerse wijsheidsleraren.
Ik zal het vergaren van kennis, het gebruik van het denken,
ook weer niet tekort doen: de discussies zoals die begonnen bij de grote
theoloog en mysticus Meister Eckhart in de 13e eeuw en ook door Spinoza
in de 17e eeuw werden gevoerd zijn in dit verband nog steeds heel
boeiend en actueel: kan men via het
denken, door rationele kennis, tot inzicht in het goddelijke, tot kennis van
het hart (gnosis) komen?
Desondanks is het beeld dat ik de eerste jaren had over mijn
studie, dat van de schatkamer met de luikjes die ik af en toe mocht oplichten en
waarachter ik alle verblindende schatten wist, langzamerhand verdwenen. Ik heb
het gevoel dat ik weet wat er achter de meeste luikjes zit, maar dat het er
wezenlijk om gaat om door een van de luikjes heen te stappen, het verblindende
tegemoet. Dat alleen die weg leidt tot het werkelijk weten, tot inzicht in de
essentie van het leven.
En dus ga ik dat nu maar eens doen. Het zentekenen van Fredrick
Frankc zie ik als een hele voorzichtige vorm: het is in wezen bedoeld als een
spirituele weg maar je kunt het ook nog gewoon zien als lekker tekenen. Een
weekend stilteretraite gaat al wat verder, maar heb ik ook overleefd zonder de
controle los te laten. En dus ga ik een volgende sprong wagen: dit weekend ga
ik deelnemen aan een ‘mystery experience’ in het Samayaklooster in Werkhoven,
een weekend dat een notabene een verlichtingservaring belooft te bieden.
Ik heb drie keer adem gehaald voor ik deze zomer op de knop
drukte van mijn toetsenbord om mijn inschrijving definitief te maken: doe ik
het wel, doe ik het niet? Veel meer ga ik er niet over zeggen. Wat me over de
drempel trok is dat degene die het weekend leidt, Tomothy Freke, al jaren een
van mijn favoriete auteurs is, van boeken als ‘De mysterieuze Jezus’ en ‘De
verloren godin’. En een gewaardeerd wetenschappelijk onderzoeker van de
mythevorming rond Jezus en grote kenner van de gnostische evangeliën.
Daardoor voelt het nog als een redelijk veilig terrein, een
beetje intellectueel moet het natuurlijk wel blijven…
(Hiermee heb ik me natuurlijk wel verplicht om je in een
volgend blog van mijn ervaringen te vertellen...wat misschien wel net zo’n stap
wordt.)
[1] William
James (1842-1910) is grondlegger van de godsdienstpsychologie en naast Freud en
Jung een nog steeds een gewaardeerd auteur en wetenschapper. Zijn boek ‘
Varianten van religieuze ervaringen’ is nog altijd een standaardwerk voor dit
terrein.
